Củ một lá – Thanh thiên quỳ, túi một kilôgam

Củ một lá – Nguyên liệu thanh thiên quỳ tại Búpxanh

Củ một lá là phần thân ngầm dạng củ của cây một lá, một loài địa lan thường được biết đến với tên thanh thiên quỳ, chân trâu diệp hoặc bầu thoọc. Củ giúp cây tồn tại qua giai đoạn bất lợi và tiếp tục phát triển trong chu kỳ sinh trưởng sau.

Trong kinh nghiệm dùng cây thuốc, thanh thiên quỳ được nhắc đến ở nhóm nhuận phế, giảm ho và bồi dưỡng cơ thể. Tuy nhiên, nhiều hướng dẫn phổ biến thực chất nói về lá hoặc toàn cây, trong khi sản phẩm trên trang này tập trung vào phần củ. Mua đúng bộ phận là bước quan trọng để dùng phù hợp với hướng dẫn đã có.

Búpxanh giới thiệu củ một lá theo quy cách túi một kilôgam trên trang sản phẩm hiện tại. Khách hàng nên xác nhận dạng tươi hay khô, tình trạng củ và nhu cầu sử dụng trước khi đặt hàng.

Thông tin sản phẩm

Tên gọi khác trong bảng là tên của cây hoặc vị thuốc trong tài liệu, không có nghĩa mọi tài liệu đều sử dụng phần củ. Với yêu cầu chỉ mua củ, cần làm rõ hàng có lẫn cuống, lá hay bộ phận khác hay không.

Giá củ một lá và quy cách đặt hàng

Tại thời điểm rà soát ngày 13/11/2026, trang sản phẩm niêm yết 1.250.000 đồng cho túi một kilôgam và đề nghị khách liên hệ trước do nguồn cung ít. Giá, tình trạng hàng và quy cách giao thực tế được xác nhận khi chốt đơn.

Không nên so sánh giá một kilôgam củ tươi với một kilôgam củ khô mà bỏ qua độ ẩm và mức độ sơ chế. Tương tự, giá toàn cây, giá lá và giá củ là ba thông tin khác nhau, không đại diện cho cùng một quy cách.

Tên gọi củ một lá và cách dùng tên cho đúng

Thanh thiên quỳ, chân trâu diệp và chân châu diệp

Thanh thiên quỳ là tên thường gặp khi tra cứu dược liệu. Các tài liệu tiếng Việt còn có cách ghi chân trâu diệp, chân châu diệp hoặc trân châu diệp. Những biến thể tên gọi phản ánh cách ghi chép khác nhau; cần đặt cạnh tên khoa học để tránh nhầm với cây khác có tên gần giống.

Tên khoa học được Kew chấp nhận hiện nay là Nervilia fordii (Hance) Schltr. Cách viết tác giả tên loài trong một số bài cũ chưa thống nhất, nên không lấy riêng phần đó làm dấu hiệu xác định hàng đúng hay sai.

Slam lài và biến thể Siam lài

Nguồn cây thuốc của Viện Dược liệu và tài liệu đăng lại từ sách Đỗ Tất Lợi ghi Slam lài. “Siam lài” có thể được người mua gõ hoặc đọc nhầm do hình thức chữ gần nhau; bản bài ghi nhận để thuận tiện tìm kiếm, không xem đây là một tên khoa học hay một loài riêng.

Bâu thoọc, bầu thoọc và kíp lầu

Các tên bâu thoọc, bầu thoọc và kíp lầu xuất hiện trong ghi chép địa phương. Một số tài liệu giải thích bầu là lá, thoọc là một. Đây là thông tin về tên gọi lưu truyền, không phải dấu hiệu đủ để phân biệt loài nếu chỉ có một túi củ rời.

Tên sản phẩm nên giữ trọng tâm Củ một lá – Thanh thiên quỳ. Những tên khác giúp người mua nhận ra nguyên liệu quen gọi, nhưng không cần đưa tất cả vào một tiêu đề bán hàng dài.

Củ một lá có đặc điểm gì?

Cây một lá là lan sống trên đất, có thân ngầm dạng củ. Củ thường có dạng tương đối tròn hoặc bầu, nối với các phần sinh trưởng của cây. Màu bề mặt, kích thước và hình dáng thay đổi theo tuổi, giai đoạn sinh trưởng, đất bám và cách làm sạch.

Trong giai đoạn có lá, cây thường mang một lá hình tim tương đối tròn, gân tỏa từ vùng gốc phiến. Cụm hoa thường phát triển trước khi lá xuất hiện rõ. Vì vậy, củ thu ở những thời điểm khác nhau có thể không còn đầy đủ phần lá hoặc hoa để đối chiếu.

Cách gọi một lá không có nghĩa cây chỉ tạo ra một lá trong cả đời. Cây sống nhiều năm và có chu kỳ sinh trưởng gắn với phần củ dưới đất.

Nhận biết ở dạng củ rời

Với củ đã tách khỏi cây, thông tin về cây mẹ và lô thu hái trở nên quan trọng hơn. Một củ tròn màu nhạt hoặc một lát củ khô chưa đủ để xác định chắc chắn là N. fordii.

Người mua nên xem ảnh cây đầy đủ trước sơ chế, ảnh củ thực tế và thông tin bộ phận hàng giao. Hàng đã thái lát quá nhỏ hoặc tán bột khó nhận diện bằng mắt; yêu cầu định danh và kiểm tra chất lượng cần tương ứng với mục đích mua.

Muốn tìm hiểu thêm hình thái cây mẹ và phần lá, có thể đối chiếu trang cây một lá. Trang cây và trang củ cần được đọc theo đúng bộ phận, không dùng chung mọi hướng dẫn.

Phân biệt với nguyên liệu dễ nhầm

Thông tin riêng về bát giác liên và cây mã đề giúp làm rõ sự khác nhau giữa các dược liệu. Tên gọi hoặc hình dáng gần giống không tạo ra công dụng thay thế.

Phân bố, nguồn nguyên liệu và bảo tồn

Kew ghi nhận N. fordii phân bố tự nhiên từ miền nam Trung Quốc đến bắc Đông Dương, có Việt Nam, Lào và Thái Lan. Tại Việt Nam, cây được ghi nhận ở các sinh cảnh vùng núi phù hợp, không chỉ ở một tỉnh hay duy nhất trên độ cao một nghìn mét.

Nghiên cứu năm 2026 tại Cao Bằng khảo sát phân bố, tri thức bản địa và hình thái, đồng thời ghi nhận áp lực khai thác đối với loài. Đây là dữ liệu nguồn tài nguyên, không xác nhận rằng mọi củ bán trên thị trường đều có cùng xuất xứ hoặc chất lượng.

Vì củ là bộ phận giúp cây tái sinh, việc lấy củ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì quần thể. Nguồn trồng, nhân giống và hồ sơ nguồn cung cần được quan tâm khi phát triển sản phẩm. Không nên mô tả “củ rừng càng hiếm càng tốt” như một tiêu chí chất lượng.

Sơ chế và bảo quản củ một lá

Dạng tươi và dạng khô

Với củ tươi, cần giữ đúng đặc điểm nguyên liệu, làm sạch đất cát phù hợp và xử lý theo hướng dẫn của mục đích sử dụng. Với củ khô, yêu cầu là làm khô đạt mức thích hợp, bảo quản kín và hạn chế hút ẩm trở lại.

Quy trình vò lá trong tài liệu thanh thiên quỳ không phải quy trình sơ chế củ. Việc sao chép mô tả “phơi se rồi vò” từ bài lá sang sản phẩm củ sẽ làm sai thông tin bộ phận dùng.

Nếu khách cần củ thái lát, củ nguyên hoặc dạng đã xử lý theo hướng dẫn cụ thể, nên thống nhất trước khi giao. Không tự mặc định rằng thái nhỏ, sao vàng hoặc nấu cao đều là quy trình chuẩn của sản phẩm.

Tiêu chí đánh giá hàng

Nguyên liệu cần đúng loài, đúng bộ phận, ít tạp chất và phù hợp trạng thái tươi hoặc khô đã thỏa thuận. Cảm quan là bước kiểm tra ban đầu, không thay thế kiểm nghiệm dư lượng, kim loại nặng hay vi sinh khi đơn hàng yêu cầu các chỉ tiêu này.

Củ tươi và củ khô cần chế độ bảo quản khác nhau. Hạn dùng, điều kiện giữ hàng và thời gian sử dụng sau mở bao thực hiện theo nhãn hoặc hướng dẫn của lô thực tế; không áp dụng một thời gian bảo quản chung cho mọi dạng.

Thành phần hóa học và nghiên cứu riêng về củ

Acid amin trong củ tự nhiên và củ nuôi cấy mô

Zeng Jian-hong và cộng sự công bố năm 2010 trên Chinese Journal of Pharmaceutical Analysis nghiên cứu acid amin trong củ tự nhiên và củ nuôi cấy mô của N. fordii. Nhóm tác giả phân tích 17 acid amin ở cả hai nhóm và không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa thống kê về tổng lượng trong điều kiện nghiên cứu.

Đây là dữ liệu trực tiếp về phần củ, có ý nghĩa trong nghiên cứu chất lượng và nguồn nguyên liệu. Kết quả không chứng minh hai nguồn có hiệu quả điều trị tương đương, cũng không xác nhận củ là thực phẩm giàu đạm hoặc có tác dụng bồi bổ đặc biệt ở người.

Những nhóm chất được nghiên cứu ở cấp độ loài

Các công trình khác về N. fordii ghi nhận flavonoid, glycoside, polysaccharide và một số nhóm chất khác trong những mẫu cây hoặc dịch chiết cụ thể. Những tên như rhamnocitrin, rhamnazin và một số nervilifordin xuất hiện trong nghiên cứu hóa học và dược lý.

Không nên đưa toàn bộ danh sách hoạt chất của toàn cây vào bảng thành phần củ rồi khẳng định củ thương mại chứa đầy đủ với hàm lượng tương đương. Muốn mô tả định lượng cho sản phẩm cụ thể cần dữ liệu đúng phần củ, đúng phương pháp và đúng lô nguyên liệu.

Công dụng truyền thống của thanh thiên quỳ

Một số tài liệu mô tả thanh thiên quỳ có vị ngọt nhạt, hơi đắng, tính bình; công năng thường được nhắc đến là nhuận phế, giảm ho, thanh nhiệt, giải độc, tán ứ và làm dịu đau. Tuy nhiên, nhiều nội dung này gắn với lá hoặc toàn cây, chưa đủ để phân bổ toàn bộ công năng cho phần củ riêng.

Đối với sản phẩm củ một lá, cách giới thiệu phù hợp là nguyên liệu có ghi chép sử dụng truyền thống trong một số cách dùng, đồng thời làm rõ bộ phận và mức độ xác minh của từng hướng dẫn. Bản bài không tự bổ sung quy kinh khi chưa có nguồn đối chiếu đủ chắc chắn.

Ghi chép liên quan đến ho và bồi dưỡng cơ thể

Cây một lá được dùng theo kinh nghiệm cho ho kéo dài và người suy yếu sau ốm. Một số tài liệu nhắc đến toàn cây trong món canh, một số ghi phần lá dưới dạng sắc hoặc hấp đường. Đây là những cách dùng khác nhau, không thể gộp thành một công thức chung cho củ.

Nếu đang tìm hiểu những dược liệu truyền thống cùng chủ đề hô hấp, có thể đọc riêng về cây thuốc dòi, bách hợp và mạch môn. Các vị có đặc điểm riêng; việc giới thiệu sản phẩm liên quan không tạo thành bài phối hợp với củ một lá.

Ghi chép dùng củ ngoài da

Một số tài liệu cây thuốc ghi dùng củ tươi giã trong những kinh nghiệm liên quan đến chỗ đau hoặc tổn thương tại chỗ. Nguồn không cung cấp đầy đủ điều kiện vệ sinh, chuẩn định lượng và tiêu chí đánh giá kết quả.

Vì vậy, nội dung này chỉ phản ánh lịch sử sử dụng. Hoạt tính của dịch chiết trong phòng thí nghiệm chưa xác nhận rằng áp nguyên liệu thô trực tiếp có cùng hiệu quả.

Lao phổi và ung bướu trong nội dung cũ

Trang sản phẩm trước đây giới thiệu củ một lá theo hướng chữa lao và hỗ trợ ung bướu phổi. Để diễn đạt đúng bằng chứng, cần tách ghi chép truyền thống khỏi kết quả nghiên cứu hiện đại.

Trong các nguồn đã kiểm tra, chưa xác minh được thử nghiệm lâm sàng đối chứng đủ mạnh chứng minh củ một lá dùng riêng điều trị lao phổi hoặc ung bướu phổi. Dữ liệu trên phân đoạn chiết, động vật hoặc toàn cây chưa trả lời được câu hỏi hiệu quả của sản phẩm củ bán lẻ ở bệnh nhân.

Những tác dụng lưu truyền khác

Thông tin về ngâm tửu để bồi bổ, dùng cho rối loạn kinh nguyệt, hấp thu kém hoặc nhiều bệnh hô hấp xuất hiện trên một số nền tảng. Khi nguồn chỉ ghi “cây một lá”, không nên tự đổi thành “củ một lá” trong công thức.

Tần suất được đăng lại không làm tăng độ chắc chắn của bằng chứng. Đặc biệt, Nervilia fordii là tên loài thực vật, không phải tên một hoạt chất có thể dùng làm căn cứ cho mọi tuyên bố dược lý.

Các nghiên cứu liên quan và phạm vi áp dụng cho củ

Phần dưới tập hợp những hướng nghiên cứu đã xác minh trong lần biên tập. Đây không phải danh mục đầy đủ mọi công bố trên thế giới; cần đọc đúng đối tượng và bộ phận nguyên liệu của từng nghiên cứu.

Nghiên cứu tổng flavonoid và tổn thương phổi cấp

Yin và cộng sự công bố trên Frontiers in Pharmacology năm 2021 khảo sát tổng flavonoid của cây trên chuột cống gây tổn thương phổi bằng LPS. Kết quả liên quan đến phản ứng viêm và vận chuyển dịch tại phế nang.

Thử nghiệm dùng phân đoạn chiết, có can thiệp bằng đường tiêm ở động vật. Khác biệt về dạng nguyên liệu và đường dùng khiến không thể chuyển kết quả thành hướng dẫn uống củ khô để xử lý viêm phổi, phù phổi hoặc suy hô hấp.

Nghiên cứu xơ hóa phổi

Yao và cộng sự, năm 2021, nghiên cứu dịch chiết từ toàn cây trên mô hình chuột gây xơ hóa phổi bằng bleomycin, kết hợp tế bào. Nhóm tác giả khảo sát những thay đổi về viêm, collagen và đường tín hiệu TGF-β/Smad.

Đây là dữ liệu tiền lâm sàng về dịch chiết toàn cây. Không thể quảng bá củ một lá làm tan xơ phổi hoặc bảo đảm phục hồi cấu trúc phổi dựa vào công trình này.

Nghiên cứu polysaccharide và ung bướu

Xie và cộng sự, năm 2018, phân lập polysaccharide NFP-1 và khảo sát hoạt tính điều hòa miễn dịch. Chất tinh chế này không tương đương một lượng củ hoặc lá khô thông thường.

Ở hướng ung bướu, Zhen và cộng sự năm 2007 nghiên cứu các phân đoạn chiết trên chuột mang khối u S180 và H22. Mô hình này không phải bệnh nhân ung bướu phổi và không xác nhận tác dụng của củ dùng riêng.

Nghiên cứu bài phối hợp và bảo tồn

Wu và cộng sự năm 2026 nghiên cứu bài Qingfei Litan có cây một lá cùng nhiều vị khác trên mô hình động vật. Kết quả của bài không thể quy toàn bộ cho một nguyên liệu, càng không xác định riêng phần củ khi nguồn chưa nêu đúng bộ phận đó.

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Tình và cộng sự tại Cao Bằng công bố năm 2026 có giá trị về phân bố, hình thái và tri thức bản địa. Đây là cơ sở hỗ trợ phát triển nguồn gen, không phải kết quả điều trị trên người sử dụng củ.

Ứng dụng lâm sàng được ghi nhận đến đâu?

Lịch sử dùng cây một lá cho ho và các vấn đề liên quan đến phổi là thông tin có thể trình bày theo nguồn. Tuy nhiên, dữ liệu đã đối chiếu chưa đủ để xác lập chỉ định, liều chuẩn, liệu trình và hiệu quả của củ một lá đơn vị trong các bệnh nặng.

Một bài báo nêu ứng dụng truyền thống ở phần mở đầu không đồng nghĩa bài đó đã thử nghiệm trên người. Tương tự, tế bào có nguồn gốc người vẫn là mô hình phòng thí nghiệm, không được tính thành thử nghiệm điều trị ở bệnh nhân.

Vị trí phù hợp của sản phẩm là nguyên liệu cần được lựa chọn theo hướng dẫn cụ thể và đúng bộ phận dùng. Các hướng nghiên cứu giúp hiểu tiềm năng của loài, đồng thời chỉ ra những câu hỏi còn cần được kiểm chứng.

Bài thuốc và cách dùng được ghi nhận

Ghi chép dùng củ trong món ăn

Bài tổng hợp của Sức khỏe Việt ngày 08/05/2025 có ghi củ 5–10 g nấu với thịt nạc hoặc trứng, trong bối cảnh trẻ hấp thu kém. Nguồn chưa làm rõ củ tươi hay khô, tuổi, cân nặng và thời gian dùng; vì vậy, đây là ghi chép tham khảo, không phải liều cho trẻ hoặc công thức để gia đình tự áp dụng.

Món canh có cây một lá

Cùng nguồn ghi 15 g cây một lá nấu với thịt lợn trong bối cảnh “tạng lao”. Công thức không xác định riêng phần củ hoặc lượng nước, thời gian nấu; không đổi tên thành canh củ một lá hay xem là phương pháp điều trị lao.

Củ tươi dùng ngoài trong tài liệu cây thuốc

Mục “Lan một lá – thuốc giải độc” trên Điều Trị ghi dùng củ tươi giã trong kinh nghiệm tại chỗ, không định lượng cụ thể. Thông tin này chưa đủ để hướng dẫn dùng trên tổn thương da, đặc biệt khi tình trạng nguyên liệu và vệ sinh chưa được kiểm soát.

Hướng dẫn cho lá để đối chiếu bộ phận

Viện Dược liệu ghi 12–20 g lá mỗi ngày, hãm hoặc sắc. Đây là liều của lá theo nguồn, không phải định lượng cho củ. Các cách hãm vài lá hoặc hấp đường cũng không được quy đổi thành số gam củ.

Bài phối hợp trong nghiên cứu

Nghiên cứu Qingfei Litan năm 2026 có cây một lá 10 g cùng nhiều vị, trong đó có cát cánh và cam thảo. Công trình dùng bài phối hợp cho thí nghiệm động vật, không xác định đây là đơn củ một lá dùng ở người.

Vì sao không tự bổ sung công thức sắc củ?

Để trình bày một bài thuốc hoàn chỉnh cần có đúng bộ phận, dạng tươi hay khô, lượng từng vị, cách chế biến và bối cảnh sử dụng. Khi nguồn còn thiếu, việc tự thêm lượng nước, thời gian đun hoặc số ngày sẽ tạo thành một công thức mới không có căn cứ.

Bởi vậy, các mục trên ghi rõ những gì nguồn có và phần còn thiếu. Cách viết này giúp người mua hiểu đúng giá trị của ghi chép thay vì nhầm thành đơn thuốc đã được chuẩn hóa.

Liều dùng củ một lá

Chưa xác minh được một liều dùng chuẩn cho củ riêng có thể áp dụng chung cho mọi khách hàng. Trang cũ có nêu 10–20 g củ sắc uống, nhưng chưa dẫn được nguồn chuyên môn làm rõ dạng tươi hay khô và bối cảnh sử dụng; không nên giữ con số này như hướng dẫn uống hằng ngày.

Khách đã có hướng dẫn dùng củ cần xác nhận chính xác tên loài, dạng nguyên liệu và lượng dùng với người phụ trách chuyên môn. Chưa có cơ sở xem củ một lá là trà uống thay nước thường xuyên cho người khỏe mạnh.

Cách chuẩn bị nguyên liệu theo hướng dẫn cụ thể

Khi đã có hướng dẫn phù hợp cho phần củ, cân lượng cần dùng, kiểm tra tình trạng hàng và làm sạch theo dạng tươi hoặc khô. Dùng dụng cụ sạch, thực hiện cách chế biến của hướng dẫn đó và không mặc định thay củ cho lá trong cùng công thức.

Các hình thức sắc, hãm, tán bột, nấu món ăn hoặc ngâm tửu không tương đương về thành phần được lấy ra và cách sử dụng. Hiện chưa có tỷ lệ quy đổi đã xác minh giữa củ tươi, củ khô và những phân đoạn tinh chế trong nghiên cứu.

Với yêu cầu ngâm tửu, bản bài không tự đặt tỷ lệ hoặc lượng uống hằng ngày khi chưa có tài liệu đủ rõ cho riêng củ. Không coi việc ngâm tửu là cách làm tăng hiệu quả của mọi nguyên liệu.

Đối tượng tìm hiểu sản phẩm

Củ một lá phù hợp để tìm hiểu khi cần đúng nguyên liệu phần củ theo một hướng dẫn đã được người có chuyên môn xem xét, hoặc khi cơ sở có nhu cầu mua làm nguyên liệu nghiên cứu, chế biến phù hợp.

Nếu nhu cầu thực tế là lá để sắc theo tài liệu, nên chọn đúng sản phẩm lá hoặc cây theo quy cách phù hợp. Nếu cần củ làm giống, phải xác nhận hàng còn khả năng sinh trưởng; củ dược liệu khô không được mặc định là củ giống.

Câu hỏi thường gặp

Củ một lá có phải thanh thiên quỳ không?

Đó là phần củ của cây thường gọi thanh thiên quỳ, Nervilia fordii. Tuy nhiên, từ “thanh thiên quỳ” trong tài liệu có thể chỉ lá hoặc cả nguyên liệu cây, nên cần đọc rõ bộ phận.

Chân trâu diệp và chân châu diệp có phải hai cây khác nhau?

Đây là những biến thể tên được dùng trong các nguồn về cây một lá. Để xác nhận hàng, cần đối chiếu tên khoa học và mẫu thực tế thay vì chỉ dựa trên một cách viết dân gian.

Nên viết Slam lài hay Siam lài?

Tài liệu đối chiếu thường ghi Slam lài. “Siam lài” được giữ ở phần từ khóa như biến thể người mua có thể tìm, không dùng làm tên chính xác để định danh.

Củ có tốt hơn lá không?

Chưa có cơ sở kết luận chung như vậy. Bộ phận khác nhau cần được đánh giá theo mục đích và dữ liệu riêng. Giá củ cao hơn không chứng minh hiệu quả điều trị mạnh hơn.

Củ nuôi trồng có kém củ tự nhiên không?

Không nên kết luận chỉ từ nguồn trồng hay tự nhiên. Nghiên cứu acid amin là một dữ liệu về củ, nhưng chưa đủ đánh giá mọi khía cạnh chất lượng và hiệu quả. Cần xem nhận diện, chất lượng và hồ sơ thực tế.

Củ một lá có chữa được lao hoặc ung bướu phổi không?

Chưa có bằng chứng lâm sàng phù hợp được xác minh để khẳng định củ riêng có tác dụng điều trị các bệnh này. Ghi chép truyền thống và nghiên cứu động vật cần được trình bày đúng phạm vi.

Có thể mua củ để trồng không?

Chỉ khi bên bán xác nhận lô hàng là củ giống còn sống và phù hợp mục đích nhân giống. Tên sản phẩm củ một lá không tự bảo đảm đây là hàng làm giống.

Mua củ một lá tại Búpxanh

Mua sản phẩm tại Búpxanh, bạn đặt niềm tin đúng chỗ. Khi liên hệ, hãy nêu rõ cần củ một lá – thanh thiên quỳ, khối lượng dự kiến, dạng tươi hoặc khô và mục đích mua nguyên liệu.

Khách hàng có thể yêu cầu ảnh lô hàng thực tế, xác nhận củ nguyên hay thái, có lẫn lá hoặc cuống hay không và thông tin bảo quản. Giá, nguồn hàng, tình trạng có sẵn và thời gian giao được thống nhất theo đơn.

Với cơ sở mua số lượng lớn, cần trao đổi yêu cầu chất lượng và chứng từ phù hợp trước giao dịch. Sản phẩm nên được giới thiệu bằng thông tin có thể kiểm tra; không lấy những lời hứa về điều trị bệnh nặng để thay cho chất lượng nguyên liệu.

Tài liệu tham khảo

• Royal Botanic Gardens, Kew. Plants of the World Online, hồ sơ Nervilia fordii (Hance) Schltr.; tên chấp nhận và phân bố.
• Viện Dược liệu. Cơ sở dữ liệu cây thuốc, mục cây một lá – thanh thiên quỳ; dùng đối chiếu tên địa phương, bộ phận lá và liều tham khảo của lá.
• Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, mục cây một lá, trang 761–763 trong bản đăng lại trên VNRAS; đối chiếu tên gọi, nhận diện và bối cảnh dùng truyền thống.
• Zeng J.H., Mo X.Y., Song B. “Amino acids analysis of wild corm and tissue culture corm of Nervilia fordii”. Chinese Journal of Pharmaceutical Analysis, 2010;30(11):2233–2236. Đây là nghiên cứu trực tiếp về củ; không bổ sung DOI khi chưa xác minh được.
• Yin S. và cộng sự. “Inhibition of Inflammation and Regulation of AQPs/ENaCs/Na+-K+-ATPase Mediated Alveolar Fluid Transport by Total Flavonoids Extracted From Nervilia fordii in Lipopolysaccharide-induced Acute Lung Injury”. Frontiers in Pharmacology, 2021;12:603863. DOI: 10.3389/fphar.2021.603863.
• Yao Y. và cộng sự. “Effects of Nervilia fordii Extract on Pulmonary Fibrosis Through TGF-β/Smad Signaling Pathway”. Frontiers in Pharmacology, 2021;12:659627. DOI: 10.3389/fphar.2021.659627.
• Xie J. và cộng sự. “Structural characterization and immunomodulating activities of a novel polysaccharide from Nervilia fordii”. International Journal of Biological Macromolecules, 2018;114:520–528. DOI: 10.1016/j.ijbiomac.2018.03.124.
• Zhen H.S. và cộng sự. “Study on anticancer effect in vivo of active fraction from Nervilia fordii”. Zhong Yao Cai, 2007;30(9):1095–1098. PMID: 18236753.
• Wu W., Zhan S., Wang K. “Deciphering the therapeutic mechanisms of Qingfei Litan prescription in acute lung injury: an integrated framework of UHPLC–MS/MS, systems pharmacology, machine learning, and in vivo validation”. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 2026;16:1898960. DOI: 10.3389/fcimb.2026.1898960.
• Nguyễn Thị Tình và cộng sự. “Điều tra hiện trạng phân bố, tri thức bản địa và đặc điểm hình thái loài lan một lá (Nervilia fordii (Hance) Schltr.) tại tỉnh Cao Bằng”. TNU Journal of Science and Technology, 2026;231(04/S). DOI: 10.34238/tnu-jst.16785.
• “Lan một lá – thuốc giải độc”. Điều Trị; ghi chép cách dùng truyền thống, không xem là thử nghiệm lâm sàng.
• Thúy Hà (tổng hợp). “Cách sử dụng cây một lá trong các bài thuốc chữa bệnh”. Sức khỏe Việt, 08/05/2025; dùng đối chiếu các món có củ hoặc cây, không sử dụng những khẳng định dược lý thiếu dẫn chứng trong bài nguồn.

Lưu ý an toàn trước khi sử dụng

Nội dung có tính chất tham khảo; nguyên liệu dược liệu không thay thế thuốc chữa bệnh. Chưa có dữ liệu đầy đủ về liều, độc tính dài hạn và tương tác thuốc của củ dùng riêng. Phụ nữ mang thai, người cho con bú, trẻ nhỏ, người suy gan, suy thận hoặc đang dùng thuốc cần hỏi bác sĩ, bác sĩ y học cổ truyền trước khi sử dụng; không tự áp dụng ghi chép 5–10 g củ cho trẻ. Người có lao, ung bướu hoặc bệnh phổi nặng cần theo phác đồ điều trị, không trì hoãn khám hoặc tự thay thuốc bằng củ một lá. Ho ra máu, khó thở, sốt kéo dài, đau ngực hoặc sụt cân cần được khám sớm, cấp cứu khi nặng. Không tự xử lý ngộ độc nấm bằng củ hay lá; cần đến cơ sở y tế ngay. Không dùng củ chưa rõ loài, hàng hư mốc, mùi lạ; không nhai nguyên liệu tươi hoặc đắp củ sống lên vết thương hở. Ngừng dùng và đi khám nếu có phản ứng bất thường. Những công thức nghiên cứu và ghi chép còn thiếu dữ kiện không phải hướng dẫn tự điều trị.