Cây Lưỡi Nhân Có Tác Dụng Gì?

Cây Lưỡi Nhân Có Tác Dụng Gì? Công Dụng, Bài Thuốc Và Cách Dùng

Cây lưỡi nhân, còn gọi là cây lưỡi người, cam xũng hoặc đơn lưỡi hổ, là một cây thuốc được biết đến trong kinh nghiệm sử dụng dược liệu dân gian. Trong đó, lá cây là bộ phận được nhắc đến nhiều nhất, đặc biệt trong một số bài thuốc liên quan đến ho, đường hô hấp và các vấn đề về tim mạch.

Vậy cây lưỡi nhân có tác dụng gì, sử dụng như thế nào và những công dụng nào đã được nghiên cứu? Để hiểu đúng giá trị của cây thuốc này, cần xem xét cả tài liệu y học cổ truyền, kinh nghiệm sử dụng thực tế và bằng chứng khoa học hiện có.

1. Tổng quan về cây lưỡi nhân

 

Cây lưỡi nhân thuộc nhóm cây bụi nhỏ, có lá thuôn dài, hình mác và những vệt màu nhạt đặc trưng trên phiến lá. Cây còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau tùy tài liệu và địa phương.

Thông tin cơ bản:

Cần lưu ý rằng việc định danh các mẫu cây gọi là cam sủng tại Việt Nam còn có những vấn đề thực vật học cần làm rõ. Vì vậy, tên khoa học trong tài liệu không tự động xác nhận mọi mẫu cây đang được mua bán đều thuộc đúng loài đó.

Bạn đọc có thể tìm hiểu chi tiết trong bài Cây Lưỡi Nhân Và Cây Lưỡi Người Có Phải Là Một Loại Không?.

2. Cây lưỡi nhân có tác dụng gì?

Theo những ghi nhận trong tài liệu cây thuốc và kinh nghiệm dân gian, cây lưỡi nhân được nhắc đến trong một số mục đích sử dụng như hỗ trợ các triệu chứng ho, sử dụng trong bài thuốc truyền thống và một số kinh nghiệm liên quan đến bệnh tim mạch.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa công dụng được ghi nhận trong dân gian và tác dụng đã được xác nhận bằng nghiên cứu trên người.

2.1. Sử dụng trong kinh nghiệm dân gian đối với ho

Lá cây lưỡi nhân được một số tài liệu cây thuốc ghi nhận sử dụng trong những trường hợp liên quan đến ho và triệu chứng đường hô hấp.

Trong y học cổ truyền, nhiều loại cây thuốc được sử dụng dựa trên kinh nghiệm lâu đời, qua các hình thức sắc uống, chế biến hoặc phối hợp với những vị thuốc khác.

Đối với cây lưỡi nhân, các ghi nhận này có giá trị tham khảo về lịch sử sử dụng dược liệu. Tuy nhiên, hiện chưa đủ căn cứ để xác định cây có hiệu quả điều trị đối với từng nguyên nhân gây ho như nhiễm khuẩn, hen phế quản hoặc bệnh phổi mạn tính.

2.2. Kinh nghiệm sử dụng cây lưỡi nhân đối với hở van tim

Đây là một trong những công dụng được nhiều người quan tâm nhất khi tìm hiểu cây lưỡi nhân.

Trong dân gian có lưu truyền cách sử dụng lá cây lưỡi nhân phối hợp với tim heo. Một số dị bản đề cập đến số lượng lá khác nhau dành cho nam và nữ.

Những kinh nghiệm này phản ánh việc cây lưỡi nhân đã được sử dụng với mục đích liên quan đến sức khỏe tim mạch trong một số cộng đồng.

Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng đủ tin cậy chứng minh cây lưỡi nhân có thể làm van tim hết hở, phục hồi cấu trúc van tim hoặc thay thế các phương pháp điều trị bệnh van tim.

Hở van tim có nhiều nguyên nhân và mức độ khác nhau. Người bệnh cần được đánh giá bằng siêu âm tim và theo dõi chuyên khoa để xác định hướng xử trí phù hợp.

2.3. Sử dụng trong một số bài thuốc dân gian khác

Ngoài những kinh nghiệm liên quan đến ho và tim mạch, cây lưỡi nhân còn xuất hiện trong các nội dung truyền miệng về chăm sóc sức khỏe.

Tuy vậy, không phải mọi công dụng được chia sẻ trên Internet đều có thể truy nguyên đến một tài liệu dược liệu đáng tin cậy.

Khi đánh giá công dụng của cây, cần xác định:

• Bộ phận nào được sử dụng.

• Sử dụng cây tươi hay dược liệu khô.

• Bài thuốc có nguồn gốc từ tài liệu nào.

• Công dụng được ghi nhận qua kinh nghiệm hay nghiên cứu.

• Có dữ liệu về độ an toàn và hiệu quả trên người hay chưa.

Đây là cơ sở để tránh nhầm lẫn giữa giá trị sử dụng truyền thống và hiệu quả điều trị đã được chứng minh.

3. Công dụng cây lưỡi nhân theo y học cổ truyền

Trong các tài liệu cây thuốc Việt Nam, cây lưỡi nhân thường được tìm thấy dưới tên cam xũng hoặc đơn lưỡi hổ.

Cần lưu ý rằng thông tin về tính vị, quy kinh, công năng và chủ trị của cây chưa được chuẩn hóa đầy đủ như những vị thuốc phổ biến trong Dược điển Việt Nam.

Vì vậy, không nên tự gán cho cây các tính chất như vị đắng, tính mát, quy kinh tâm, can hoặc phế nếu chưa xác định được nguồn y văn cụ thể.

Giá trị của cây lưỡi nhân trong phạm vi y học cổ truyền hiện nên được trình bày dựa trên những ghi nhận sử dụng thực tế, thay vì xây dựng thêm những công năng chưa có tài liệu xác nhận.

Điều này cũng giúp người đọc phân biệt được cây thuốc được sử dụng trong dân gian với một vị thuốc đã có hệ thống chỉ định và liều dùng được chuẩn hóa.

4. Thành phần hóa học của cây lưỡi nhân

Thành phần hóa học là một trong những cơ sở quan trọng để nghiên cứu tác dụng sinh học của cây thuốc.

Đối với cây lưỡi nhân, số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu còn hạn chế. Đặc biệt, cần chú ý đến sự khác biệt về định danh thực vật giữa các mẫu nghiên cứu.

Một công trình đăng trên Y học TP. Hồ Chí Minh, Tập 25, Số 4, năm 2021, đã nghiên cứu mẫu cây cam sủng (lưỡi nhân) thu thập tại Tịnh Biên, An Giang.

Nghiên cứu này sử dụng tên khoa học Sauropus spatulifolius Beille, khác với tên Sauropus rostratus thường gặp trong một số tài liệu dược liệu Việt Nam.

Đây là khác biệt cần đặc biệt chú ý: không nên mặc nhiên xem kết quả nghiên cứu của hai loài là hoàn toàn tương đương.

4.1. Các nhóm hợp chất được quan tâm

Trong nghiên cứu hóa thực vật, những nhóm chất như polyphenol, flavonoid và các hợp chất thứ cấp khác thường được khảo sát để tìm hiểu khả năng chống oxy hóa, kháng viêm hoặc những hoạt tính sinh học khác.

Tuy nhiên, với cây lưỡi nhân, cần có kết quả phân tích trực tiếp từ mẫu đã định danh chính xác trước khi khẳng định cây chứa một hoạt chất cụ thể với hàm lượng xác định.

Không nên lấy thành phần hóa học của các loài khác trong cùng chi rồi xem đó là thành phần đã được chứng minh của cây lưỡi nhân.

4.2. Thành phần hóa học có quyết định công dụng không?

Sự hiện diện của một hợp chất có hoạt tính sinh học không đồng nghĩa dược liệu chắc chắn có hiệu quả điều trị khi sử dụng trên người.

Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào hàm lượng hoạt chất, khả năng hấp thu, chuyển hóa, liều sử dụng và độ an toàn.

Vì vậy, thành phần hóa học là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, không phải bằng chứng đủ để xác nhận công dụng điều trị.

5. Các nghiên cứu khoa học về cây lưỡi nhân

5.1. Nghiên cứu tại Việt Nam năm 2021

Một công trình đáng chú ý có tên:

“Khảo sát đặc điểm thực vật, mã vạch ADN và sàng lọc một số tác dụng sinh học của cây Cam sủng (Sauropus spatulifolius Beille, Phyllanthaceae)”.

Nghiên cứu được công bố trên Y học TP. Hồ Chí Minh, Tập 25, Số 4, năm 2021, với nhóm tác giả Nguyễn Anh Đào, Phạm Thị Kim Trâm và Trần Thị Vân Anh.

Mẫu cây được thu thập tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang vào tháng 4/2019.

Các nội dung nghiên cứu gồm:

• Khảo sát đặc điểm hình thái và giải phẫu thực vật.

• Phân tích mã vạch ADN nhằm hỗ trợ định danh.

• Nghiên cứu đặc điểm bột dược liệu.

• Sàng lọc hoạt tính kháng khuẩn của cao chiết lá.

• Sàng lọc hoạt tính chống oxy hóa.

• Sàng lọc hoạt tính kháng viêm.

Đây là công trình có giá trị vì kết hợp nghiên cứu thực vật học với khảo sát tác dụng sinh học của mẫu cây cụ thể.

5.2. Nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa

Khả năng chống oxy hóa là một hướng nghiên cứu thường được sử dụng để đánh giá hoạt tính sinh học của cao chiết thực vật.

Về mặt sinh học, các chất chống oxy hóa có thể tham gia vào quá trình trung hòa gốc tự do hoặc hạn chế một số phản ứng oxy hóa trong điều kiện thí nghiệm.

Tuy nhiên, khả năng chống oxy hóa trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với hiệu quả phòng ngừa hoặc điều trị bệnh trên người.

Đối với cây lưỡi nhân, chưa đủ cơ sở từ nghiên cứu được đối chiếu để đưa ra một mức hiệu quả chống oxy hóa cụ thể hoặc khuyến nghị liều sử dụng dựa trên hoạt tính này.

5.3. Nghiên cứu về hoạt tính kháng viêm

Kháng viêm là một trong những hoạt tính được nhóm nghiên cứu năm 2021 đưa vào nội dung sàng lọc.

Đây là hướng nghiên cứu có ý nghĩa vì phản ứng viêm liên quan đến nhiều quá trình sinh lý và bệnh lý.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc khảo sát hoạt tính kháng viêm của cao chiết và việc chứng minh cây có hiệu quả đối với một bệnh viêm cụ thể.

Hiện chưa đủ căn cứ để khuyến nghị cây lưỡi nhân điều trị viêm phổi, viêm phế quản hoặc các bệnh viêm khác dựa riêng trên những nghiên cứu sàng lọc này.

5.4. Nghiên cứu về hoạt tính kháng khuẩn

Hoạt tính kháng khuẩn cũng được đề cập trong mục tiêu nghiên cứu cây cam sủng năm 2021.

Các nghiên cứu loại này có thể giúp xác định liệu cao chiết thực vật có ảnh hưởng đến sự phát triển của một số chủng vi khuẩn trong điều kiện thí nghiệm hay không.

Nhưng ngay cả khi một cao chiết có hoạt tính kháng khuẩn, điều đó vẫn chưa đủ để kết luận uống nước sắc từ cây có thể điều trị nhiễm khuẩn ở người.

Cần có thêm nghiên cứu về độc tính, dược động học, liều lượng và thử nghiệm lâm sàng.

6. Ứng dụng lâm sàng đã được ghi nhận

Đây là phần cần phân biệt rõ các cấp độ bằng chứng.

Từ các tài liệu được đối chiếu, chưa xác nhận được thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người chứng minh hiệu quả của cây lưỡi nhân đối với bệnh hở van tim hoặc bệnh mạch vành.

Điều này không phủ nhận sự tồn tại của kinh nghiệm sử dụng cây thuốc trong dân gian. Tuy nhiên, những kinh nghiệm đó cần được nghiên cứu có hệ thống để xác định hiệu quả và độ an toàn.

7. Bài thuốc cây lưỡi nhân được ghi nhận trong dân gian

7.1. Bài thuốc lá lưỡi nhân kết hợp tim heo

Một trong những cách dùng được nhắc đến nhiều nhất là phối hợp lá lưỡi nhân với tim heo.

Theo thông tin lưu truyền, số lượng lá được sử dụng có thể khác nhau giữa nam và nữ.

Một số dị bản đề cập:

• Nam sử dụng 7 lá.

• Nữ sử dụng 9 lá.

• Lá được chế biến cùng tim heo.

Đây là mô tả kinh nghiệm dân gian, không phải liều điều trị đã được chuẩn hóa.

Chưa có căn cứ lâm sàng xác nhận việc dùng 7 lá hoặc 9 lá có hiệu quả khác nhau theo giới tính. Đồng thời, chưa có đủ dữ liệu về độc tính và tương tác thuốc để khuyến nghị tự thực hiện bài thuốc này, đặc biệt đối với người mắc bệnh tim.

7.2. Kinh nghiệm sử dụng lá đối với ho

Trong một số tài liệu cây thuốc, lá lưỡi nhân được nhắc đến với mục đích sử dụng liên quan đến ho.

Tuy nhiên, hiện chưa có công thức, liều lượng và thời gian sử dụng được xác minh đầy đủ từ nguồn gốc y văn để trình bày thành một bài thuốc chuẩn.

Vì vậy, không nên tự xây dựng công thức phối hợp hoặc đưa ra liều sắc uống chỉ dựa trên thông tin truyền miệng.

7.3. Có nên sử dụng các bài thuốc dân gian không?

Các bài thuốc dân gian là một phần của kinh nghiệm sử dụng cây thuốc và có thể mang giá trị trong việc bảo tồn tri thức truyền thống.

Tuy nhiên, trước khi áp dụng cần xác định đúng loài, bộ phận dùng, liều lượng, tình trạng sức khỏe và các thuốc đang sử dụng.

Đối với người mắc bệnh tim mạch, đặc biệt là hở van tim từ mức độ vừa đến nặng, cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá trước khi sử dụng bất kỳ dược liệu nào.

8. Cách dùng cây lưỡi nhân

Trong thực tế, lá lưỡi nhân được nhắc đến ở cả dạng tươi và dạng đã phơi khô.

8.1. Sử dụng lá tươi

Lá tươi giữ được nhiều đặc điểm hình thái, thuận tiện cho việc kiểm tra nguồn nguyên liệu.

Trước khi sử dụng, cần loại bỏ lá sâu bệnh, lá hư hỏng và tạp chất. Nguồn lá phải được nhận diện đúng cây, không lẫn cây cảnh có tên tương tự.

8.2. Sử dụng lá khô

Lá khô thuận tiện cho bảo quản và vận chuyển nhưng có thể thay đổi màu sắc, hình dạng so với lá tươi.

Khi lựa chọn cần chú ý:

• Lá khô ráo, không ẩm mốc.

• Không có mùi lạ.

• Không lẫn nhiều tạp chất.

• Có thông tin về nguồn nguyên liệu.

• Được bảo quản tránh ẩm và ánh nắng trực tiếp.

8.3. Liều lượng cây lưỡi nhân

Hiện chưa xác lập được liều dùng hằng ngày có cơ sở lâm sàng đầy đủ cho cây lưỡi nhân.

Đặc biệt, không nên tự quy đổi kinh nghiệm sử dụng 7 hoặc 9 lá thành liều lượng tính theo gam, vì kích thước lá và hàm lượng các chất có thể khác nhau.

Người có nhu cầu sử dụng nên tham vấn người có chuyên môn về y học cổ truyền và cung cấp thông tin về tình trạng sức khỏe, thuốc đang dùng.

9. Những ai cần thận trọng khi sử dụng cây lưỡi nhân?

Một số nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng gồm:

Người mắc bệnh tim mạch: Đặc biệt là người hở van tim, suy tim, rối loạn nhịp tim hoặc bệnh mạch vành. Không tự ý sử dụng dược liệu thay cho phương pháp điều trị đã được chỉ định.

Người đang sử dụng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu: Chưa có đủ dữ liệu để loại trừ tương tác giữa cây lưỡi nhân và các thuốc này.

Phụ nữ mang thai và cho con bú: Thiếu dữ liệu an toàn đầy đủ, nên tránh tự sử dụng.

Trẻ nhỏ: Chưa có liều lượng và dữ liệu an toàn được chuẩn hóa.

Người suy gan, suy thận: Cần thận trọng vì chưa có đầy đủ dữ liệu về chuyển hóa, thải trừ và độc tính của dược liệu.

Người đang sử dụng nhiều loại thuốc: Nên trao đổi với bác sĩ hoặc người có chuyên môn trước khi dùng phối hợp.

10. Mua cây lưỡi nhân tại Trung Tâm Dược Liệu Búp Xanh

Mua sản phẩm tại Búpxanh, bạn đặt niềm tin đúng chỗ.

Trung Tâm Dược Liệu Búp Xanh cung cấp các loại dược liệu phục vụ nhu cầu tìm hiểu và sử dụng cây thuốc Nam, trong đó có cây lưỡi nhân, còn được gọi là cây lưỡi người.

Khách hàng có thể tham khảo thông tin sản phẩm, hình ảnh và tình trạng cung cấp trực tiếp tại:

Cây lưỡi nhân – Trung Tâm Dược Liệu Búp Xanh

Ngoài ra, tên gọi cây lưỡi người cũng được sử dụng trong hoạt động tìm kiếm và mua bán dược liệu.

Việc lựa chọn đúng cây và đúng bộ phận sử dụng là yếu tố quan trọng trước khi tìm hiểu những kinh nghiệm dùng thuốc dân gian.

11. Câu hỏi thường gặp về công dụng cây lưỡi nhân

Cây lưỡi nhân có tác dụng gì?

Cây lưỡi nhân được ghi nhận trong một số kinh nghiệm dân gian liên quan đến ho và bệnh tim mạch. Các nghiên cứu hiện đại đã khảo sát một số hoạt tính sinh học của mẫu cam sủng, nhưng chưa đủ căn cứ xác nhận hiệu quả điều trị các bệnh cụ thể trên người.

Cây lưỡi nhân có chữa được hở van tim không?

Chưa có bằng chứng lâm sàng đủ tin cậy chứng minh cây lưỡi nhân có thể phục hồi van tim bị hở. Những cách dùng liên quan đến hở van tim hiện chủ yếu được biết đến qua kinh nghiệm dân gian.

Lá lưỡi nhân có hỗ trợ bệnh mạch vành không?

Hiện chưa đủ dữ liệu lâm sàng để xác nhận hiệu quả của lá lưỡi nhân đối với bệnh mạch vành. Người mắc bệnh cần tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Cây lưỡi nhân có tác dụng chống viêm không?

Hoạt tính kháng viêm là một trong những hướng được khảo sát trong nghiên cứu tiền lâm sàng về mẫu cam sủng. Tuy nhiên, chưa thể từ đó khẳng định hiệu quả điều trị bệnh viêm ở người.

Cây lưỡi nhân có dùng được hằng ngày không?

Chưa có đủ dữ liệu về liều dùng lâu dài và độ an toàn để khuyến nghị sử dụng hằng ngày cho mọi đối tượng.

Nam dùng 7 lá, nữ dùng 9 lá có đúng không?

Đây là cách dùng được lưu truyền trong dân gian. Hiện chưa có căn cứ khoa học xác nhận số lượng lá khác nhau theo giới tính là cần thiết hoặc an toàn.

Cây lưỡi nhân và cây lưỡi người có công dụng giống nhau không?

Trong phạm vi hai tên gọi cùng chỉ một nguyên liệu thực vật, chúng không phải hai dược liệu có công dụng riêng biệt. Tuy nhiên, cần xác định đúng loài trước khi sử dụng.

12. Kết luận

Cây lưỡi nhân có tác dụng gì? Qua các tài liệu và ghi nhận hiện có, cây được sử dụng trong một số kinh nghiệm dân gian liên quan đến ho, đường hô hấp và tim mạch. Đáng chú ý, nghiên cứu tại Việt Nam đã tiếp cận mẫu cam sủng bằng phương pháp định danh thực vật và khảo sát một số hoạt tính sinh học.

Tuy nhiên, những thông tin này chưa đủ để xác nhận cây có hiệu quả điều trị hở van tim, bệnh mạch vành hoặc các bệnh lý nghiêm trọng khác.

Để sử dụng cây thuốc một cách phù hợp, cần nhận diện đúng nguyên liệu, hiểu rõ nguồn gốc của từng bài thuốc và đánh giá mức độ bằng chứng. Người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc nên tham vấn người có chuyên môn (bác sĩ YHCT/đông y).

Kiểm duyệt chuyên môn: Trần Văn Bằng – Y sĩ Y học cổ truyền.

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Anh Đào, Phạm Thị Kim Trâm, Trần Thị Vân Anh (2021). Khảo sát đặc điểm thực vật, mã vạch ADN và sàng lọc một số tác dụng sinh học của cây Cam sủng (Sauropus spatulifolius Beille, Phyllanthaceae). Y học TP. Hồ Chí Minh, Tập 25, Số 4.

2. Royal Botanic Gardens, Kew. Plants of the World Online: hồ sơ danh pháp Sauropus rostratus Miq. và Breynia temii.

3. Các tài liệu cây thuốc Việt Nam ghi nhận tên cam xũng, đơn lưỡi hổ và kinh nghiệm sử dụng cây lưỡi nhân.