Sâm Bổ Béo Khô – Rễ Bùi Béo Trắng

Sâm Bổ Béo Khô – Rễ Bùi Béo Trắng

Sâm bổ béo khô là vị thuốc Nam quen thuộc trong kinh nghiệm bồi dưỡng cơ thể, dùng khi ăn uống kém, người gầy yếu, mệt mỏi. Phần rễ được làm khô để thuận tiện bảo quản, sắc uống hoặc phối hợp theo bài thuốc. Khi lựa chọn, cần phân biệt bổ béo trắng với bổ béo đen, đồng thời xác định dạng sơ chế phù hợp nhu cầu dùng.

Sâm bổ béo là cây gì?

Tên gọi bùi béo, béo trắng hay sâm bổ béo thường được dùng cho cây có rễ củ mềm, nhiều nạc, được nhân dân sử dụng làm thuốc bồi dưỡng. Chữ “sâm” là tên gọi dân gian; cây không thuộc chi nhân sâm Panax.

Theo Plants of the World Online của Kew, tên được chấp nhận hiện nay là Gomphandra mollis Merr., họ Stemonuraceae; Gomphandra tonkinensis Gagnep. là tên đồng nghĩa. Sách thuốc Việt Nam thường dùng tên G. tonkinensis và xếp trong họ Thụ đào, Icacinaceae, theo cách phân loại trước đây. Hai tên khoa học này cần được đối chiếu khi tìm tài liệu, tránh bỏ sót những công bố mới. [1]

Phần công dụng, bài thuốc và nghiên cứu dưới đây đề cập bổ béo trắng. Việc xác nhận tên loài trên hồ sơ nguyên liệu là cơ sở để áp dụng thông tin cho sản phẩm thực tế.

Nhận biết bổ béo trắng và phân biệt các cây cùng tên

Bổ béo trắng là cây nhỏ, rễ phình mập, phần thịt màu trắng ngà. Lá mọc so le, dạng mác, mép nguyên; mặt dưới có lông. Hoa trắng mọc thành cụm, nhị thò ra ngoài. Những đặc điểm của cây mang lá, hoa có giá trị định danh hơn việc chỉ quan sát một lát rễ đã phơi khô. [2]

Khi nhận dược liệu, nên kiểm tra mặt cắt, độ khô, lượng đất cát còn bám, mùi lạ và dấu hiệu mọt. Màu lát rễ có thể thay đổi theo cách làm khô, tẩm hoặc sao; màu sắc riêng lẻ không đủ chứng minh đúng loài hay chất lượng.

Các cây này có thể trùng tên bán hàng nhưng khác nguồn gốc thực vật. Không chuyển liều dùng, hợp chất hoặc kết quả nghiên cứu của cây này sang cây khác. [3]

Nguồn gốc, thu hái và sơ chế

Bổ béo thường được mô tả là cây sống nơi ẩm, dưới tán rừng. Kew ghi nhận vùng phân bố tự nhiên từ đông nam Vân Nam đến miền Bắc Việt Nam. Đây là thông tin thực vật học, không phải chứng nhận rằng sản phẩm được khai thác ở một địa phương cụ thể. [1]

Tư liệu thuốc Nam ghi cách đào lấy rễ, làm sạch, bỏ rễ con, thái và phơi khô; một số cách chế biến có ngâm nước vo gạo, tẩm gừng rồi sao. [2] Hàng đã làm khô và hàng đã chế cần được ghi rõ, bởi người mua có thể cần nguyên liệu cho những mục đích khác nhau.

Với sản phẩm dùng sắc, ưu tiên rễ đúng loài, được làm sạch, khô đều, không lẫn cây khác. Người mua theo đơn nên gửi yêu cầu chế biến trước khi đóng hàng; không mặc định mọi túi “sâm bổ béo khô” đều đã qua tẩm sao.

Công dụng và tác dụng của sâm bổ béo

Bồi dưỡng cơ thể, dùng trong chứng ăn uống kém

Trong kinh nghiệm thuốc Nam, bổ béo được dùng với mục đích bồi dưỡng, giúp ăn ngon và phục hồi thể trạng. Đây là công dụng gắn liền với tên gọi của vị thuốc. Với người gầy do ăn uống thiếu, hướng sử dụng cần đi cùng việc cải thiện khẩu phần và tìm nguyên nhân giảm ăn; không nên lấy số cân tăng trong một thời gian cố định làm lời cam kết bán hàng. [3]

Sinh tân, dưỡng tỳ, giảm cảm giác mệt mỏi theo kinh nghiệm

Tài liệu ghi vị ngọt, hơi đắng, tính mát và công năng sinh tân, dưỡng tỳ. Các cách gọi này thuộc hệ thống lý luận, kinh nghiệm sử dụng cổ truyền. “Dưỡng tỳ” nói về hướng chăm sóc chức năng ăn uống trong Đông y; không đồng nhất với điều trị một bệnh giải phẫu ở lách. [3]

Người chọn vị thuốc nên trao đổi rõ tình trạng ăn uống, đại tiện, giấc ngủ và các bệnh đang điều trị. Cùng biểu hiện gầy yếu nhưng người ăn kém, người tiêu chảy kéo dài và người sụt cân không rõ nguyên nhân cần cách xử trí khác nhau.

Nhuận tràng và lợi tiểu

Nhuận tràng, lợi tiểu là những công dụng được tài liệu thuốc Nam ghi nhận. [4] Tuy vậy, chưa có căn cứ từ các nghiên cứu được rà soát để xác định liều điều trị riêng cho táo bón mạn, phù hoặc bệnh thận. Không tăng liều chỉ vì muốn đi ngoài hay đi tiểu nhiều hơn.

Khi người dùng đang tiêu lỏng, mất nước hoặc dùng thuốc lợi tiểu, cần báo người kê đơn để cân nhắc sự phù hợp. Nếu táo bón đi kèm đau bụng tăng, nôn hoặc bí trung tiện, cần khám thay vì tự dùng vị nhuận tràng.

Kinh nghiệm dùng cho người kém ăn, khó ngủ và phụ nữ sau sinh

Bổ béo xuất hiện trong bài thuốc phối hợp dùng khi ăn kém, mất ngủ, cơ thể mệt mỏi và cho phụ nữ sau sinh. Cũng có bài phối hợp được ghi với mục đích lợi sữa. [5] Những ghi nhận này cần được giữ đầy đủ trong tư liệu về cây thuốc, đồng thời đọc đúng là bài thuốc nhiều vị, không phải bằng chứng rằng riêng bổ béo chữa được mọi dạng mất ngủ hoặc ít sữa.

Đối với mẹ sau sinh, phải xem xét tình trạng mất máu, nhiễm trùng, dinh dưỡng và việc trẻ bú có hiệu quả hay không. Bài thuốc lợi sữa chỉ nên được cân nhắc sau đánh giá phù hợp, nhất là khi mẹ đang dùng thuốc hoặc trẻ sinh non.

Tính vị và quy kinh

Tính vị thường được ghi là ngọt, hơi đắng, mát. Các nguồn đã đối chiếu chưa cung cấp hệ quy kinh nhất quán đủ để khẳng định trên trang sản phẩm. Không tự bổ sung “quy kinh Tỳ, Thận” chỉ từ tên gọi sâm hoặc công dụng bồi bổ. [3,4]

Thành phần hóa học đã được nghiên cứu

Thông tin “chưa thấy nghiên cứu thành phần hóa học” trong một số bài cũ cần cập nhật. Công bố năm 2025 trên rễ G. mollis đã phân lập 18 iridoid glycoside, gồm 10 chất được mô tả mới trong công trình, cùng các chất đã biết như sweroside, loganin, cantleyoside và dipsanoside A. [6]

Nghiên cứu tại Huế trên rễ G. tonkinensis xác định sweroside, loganin, triplostoside A và gomphandranoside C. [7] Một công bố khác về phân đoạn ethyl acetate xác định lyoniside, quercitrin và roseoside. [8]

Những kết quả này mô tả mẫu nghiên cứu và các chất phân lập. Hàm lượng trong một lô sâm bổ béo bán lẻ cần phiếu kiểm nghiệm riêng; không suy ra rằng hàng khô có cùng nồng độ hoặc hiệu lực với chất tinh sạch.

Nghiên cứu hiện đại và hướng ứng dụng

Nghiên cứu kháng viêm và bảo vệ tế bào gan năm 2025

Công trình trên Journal of Natural Products nghiên cứu các iridoid từ rễ G. mollis. Một số chất ức chế đáp ứng viêm với IC50 khoảng 6,13–13,0 µM; một số chất khác thể hiện hoạt tính bảo vệ trên mô hình tế bào HepG2. [6]

Đây là kết quả đáng chú ý về hoạt chất của cây thuốc. Mô hình tế bào giúp sàng lọc chất có tiềm năng, nhưng chưa xác lập hiệu quả uống dược liệu ở người viêm gan, xơ gan hoặc đau khớp. Đặc biệt, nghiên cứu trên tế bào HepG2 trong phép thử bảo vệ tế bào không tự trở thành bằng chứng điều trị ung thư gan.

Công bố kháng viêm trên Phytochemistry

Công trình công bố trực tuyến tháng 6/2025, đăng ở tập 239, mô tả tám glycoside mới cùng chín chất đã biết từ rễ. Thử nghiệm dùng đại thực bào RAW264.7 được kích thích bằng LPS; ba chất nổi bật có IC50 lần lượt 7,56; 15,0 và 14,2 µM trong phép thử ức chế nitric oxide. [9]

Phần dược lý mạng và mô phỏng gắn kết gợi ý các đích liên quan viêm như IL-6, TNF-α và những đường truyền tín hiệu liên quan. Đây là dữ liệu định hướng cơ chế; dự đoán máy tính cần được kiểm chứng thêm bằng thực nghiệm và nghiên cứu trên người.

Hướng nghiên cứu enzym liên quan đường huyết

Công bố của Đại học Huế năm 2025 ghi nhận sweroside ức chế α-amylase và α-glucosidase với IC50 tương ứng 331,1 ± 8,6 và 344,2 ± 6,0 µg/mL. Loganin ức chế α-glucosidase ở 270,9 ± 9,7 µg/mL. [7]

Công bố về phân đoạn ethyl acetate ghi nhận quercitrin ức chế hai enzym này ở 97,0 ± 6,2 và 192,9 ± 9,5 µg/mL; roseoside có hoạt tính với α-amylase ở 319,3 ± 8,3 µg/mL. [8]

Các enzym tham gia phân giải carbohydrate, vì vậy kết quả mở ra hướng khảo sát chuyển hóa đường. Đây vẫn là phép thử trong phòng thí nghiệm; không phải thử nghiệm hạ đường huyết trên người, không có liều sâm bổ béo khô điều trị đái tháo đường được thiết lập từ các con số trên.

Nghiên cứu nguồn nguyên liệu

Ngoài nghiên cứu hoạt chất, Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp số 3/2026 ghi nhận công trình về nhân giống bổ béo bằng giâm hom tại Vườn quốc gia Cúc Phương. [10] Hướng nghiên cứu này liên quan phát triển nguồn cây giống; không chứng minh rằng lô hàng đang bán có nguồn gốc từ mô hình đó.

Ứng dụng lâm sàng đã được ghi nhận

Ứng dụng được ghi nhận trong tư liệu thuốc Nam tập trung ở bồi dưỡng, ăn kém, mệt mỏi, khó ngủ đi kèm suy nhược và bài thuốc lợi sữa. [3–5] Trong các công trình gốc đã kiểm tra cho bài này, chưa tìm thấy thử nghiệm lâm sàng đối chứng đủ để xác lập hiệu quả của rễ bổ béo khô đối với những mục đích đó.

Phần nghiên cứu hiện đại bổ sung giá trị hóa học và tiềm năng dược lý cho vị thuốc; phần lựa chọn bài, liều và thời gian dùng vẫn cần dựa vào đánh giá người bệnh. Danh mục dưới đây là những tài liệu đã đối chiếu, không được hiểu là đã bao quát mọi công bố trên tất cả nền tảng.

Ai có thể cân nhắc sử dụng?

Người trưởng thành ăn uống kém, thể trạng gầy và mệt sau giai đoạn sinh hoạt thất thường

Có thể trao đổi với người làm chuyên môn về việc dùng bổ béo trong hướng bồi dưỡng theo kinh nghiệm. Trước khi dùng cần xác định đang thiếu khẩu phần, khó tiêu, giảm cảm giác ngon miệng hay có bệnh gây sụt cân. Nếu cân nặng giảm dù vẫn ăn bình thường, cần kiểm tra nguyên nhân trước.

Người đang hồi phục sau bệnh

Khi bệnh chính đã được đánh giá ổn định nhưng ăn uống chưa phục hồi, người bệnh có thể mang danh sách thuốc và chế độ dinh dưỡng đến bác sĩ YHCT để xem có phù hợp dùng vị thuốc này không. Người đang sốt, nôn nhiều hoặc tiêu chảy cần xử lý tình trạng cấp trước; “thuốc bổ” không đồng nghĩa phù hợp trong mọi giai đoạn.

Người khó ngủ kèm ăn kém và mệt mỏi

Tư liệu có bài phối hợp cho nhóm biểu hiện này, nhưng không có nghĩa mọi người mất ngủ đều nên mua bổ béo. Nếu khó ngủ liên quan đau, khó thở khi ngủ, lo âu nặng hoặc thuốc đang dùng, cần xử lý đúng nguyên nhân. Có thể đọc thêm về củ bình vôi khô để phân biệt mục đích dùng của từng dược liệu; không tự ghép hai vị thành một bài thuốc.

Phụ nữ sau sinh và người đang cho con bú

Đây là nhóm có ghi nhận sử dụng cổ truyền, đồng thời cần đánh giá riêng cho cả mẹ và trẻ. Ít sữa cần được xem xét cùng số lần bú, cách ngậm bắt vú, tăng trưởng của trẻ và bệnh lý của mẹ. Không dùng theo công thức trên mạng khi chưa xác nhận đúng các cây mang tên địa phương trong bài.

Người không nên tự dùng để đạt một mục tiêu điều trị

Người muốn giảm đường huyết, “giải độc gan”, chữa phù, tăng cân nhanh hoặc chữa mất ngủ kéo dài cần được thăm khám. Các mục tiêu này không có phác đồ dùng bổ béo khô đã được xác lập từ nghiên cứu nêu trên. Trẻ em, thai phụ, người bệnh gan hoặc thận cũng cần chỉ định riêng, không áp liều người lớn theo tỷ lệ tự tính.

Cách dùng và liều lượng tham khảo

Liều rễ khô được tài liệu ghi nhận

Tài liệu tổng hợp từ sách cây thuốc ghi 10–12 g rễ khô mỗi ngày, dùng dạng sắc hoặc tán bột phối mật làm viên. [3] Một nguồn khác ghi khoảng 10–20 g/ngày, và các bài phối hợp có dùng 20 g. [4] Hai khoảng này phản ánh cách ghi chép khác nhau, không phải hướng dẫn tăng dần liều.

Người dùng cần cân đúng lượng rễ khô theo hướng dẫn được chọn. Liều trong bài phối hợp không tự chuyển thành liều dùng đơn độc, và không đổi từ IC50 của hoạt chất sang số gam dược liệu uống.

Chuẩn bị dược liệu để sắc

Kiểm tra đúng loại và tình trạng chế biến, cân lượng đã được hướng dẫn, nhặt tạp rồi rửa nhanh trước khi sắc. Dùng dụng cụ sạch, phù hợp sắc thuốc; nếu phối nhiều vị cần làm theo thứ tự và cách sắc của đơn.

Các nguồn nêu trên ghi “sắc uống” nhưng không thống nhất lượng nước, thời gian sắc, số lần uống hay số ngày dùng. Vì vậy, bài này giữ nguyên giới hạn tư liệu, không đặt thêm một quy trình có vẻ chính xác nhưng không có nguồn. Người cấp đơn cần ghi rõ những thông số đó cho từng trường hợp.

Dạng bột, viên mật và rượu thuốc

Dạng bột phối mật và rượu thuốc có được nhắc trong kinh nghiệm sử dụng. [4] Chưa có tỷ lệ mật, độ rượu, thời gian ngâm và lượng uống thống nhất trong các tài liệu đã kiểm tra. Không dùng rượu thuốc cho thai phụ, mẹ cho con bú, trẻ em hoặc người phải kiêng cồn. Khi chuyển từ rễ lát sang bột hay chế phẩm, cần tính theo lượng dược liệu thực tế thay vì ước lượng bằng thìa.

Bài thuốc có bổ béo được tài liệu ghi nhận

Các công thức dưới đây được trình bày để tra cứu vị thuốc. Trước khi áp dụng cần xác nhận đúng cây, bộ phận dùng và tình trạng người dùng; không tự thay vị vì trùng tên thông thường.

Bài phối hợp dùng khi ăn kém, mất ngủ, mệt mỏi

Theo nguồn Chopharco, bài gồm: rễ bổ béo 20 g; cây ké hoa vàng 20 g; thân cây khế rừng 20 g; cành lá dạ cẩm 20 g; nhân quả giun 10 g. Cách dùng được ghi: sắc nước uống; đối tượng trong tư liệu có nhắc phụ nữ sau sinh. [5]

Lưu ý khi đọc bài: “nhân quả giun” là tên dược liệu trong tài liệu, cần người có chuyên môn xác định trước khi cấp thuốc. Không đổi sang một hạt hay quả khác có tên gần giống. Công thức không cung cấp thời gian điều trị cố định; không tự kéo dài theo mục tiêu tăng cân.

Bài phối hợp lợi sữa

Cũng theo nguồn trên: rễ bổ béo 20 g; thân cây ớt làn lá to 10 g; rễ xích đồng nam 10 g; rễ hà thủ ô trắng 10 g, sắc nước uống. [5]

Tên “ớt làn lá to” là tên ghi trong tài liệu, không được tự thay bằng thân cây ớt ăn thông thường. Hà thủ ô trắng cũng không tự đổi sang hà thủ ô đỏ. Trước khi dùng cho mẹ đang cho con bú, cần người kê đơn xác minh toàn bộ nguyên liệu và theo dõi cả khả năng dung nạp của trẻ.

Cách dùng đơn vị thuốc trong hướng bồi dưỡng

Nguồn Thầy thuốc của bạn có ghi cách dùng rễ bổ béo 12 g, sắc uống mỗi ngày. [4] Đây là cách dùng một vị được ghi nhận, không phải bài mới phối thêm các dược liệu “bổ” khác.

Nguồn này không ghi số ngày dùng tối đa hoặc tiêu chí theo dõi. Khi được chỉ định, nên có lịch đánh giá lại về ăn uống, cân nặng, đại tiện và triệu chứng khó chịu; không tăng liều vì chưa thấy tăng cân.

Các công dụng chưa tìm được công thức định lượng riêng

Sinh tân, nhuận tràng và lợi tiểu có trong phần công năng, nhưng các nguồn đã đối chiếu chưa cho bài riêng đủ thông số để hướng dẫn cho từng bệnh cảnh. Việc giữ lại công dụng và nói rõ giới hạn công thức giúp người đọc hiểu đầy đủ tư liệu mà không phải bổ sung bài thuốc không có xuất xứ.

Nếu đang tìm hiểu nhóm vị dùng trong chăm sóc ăn uống theo Đông y, có thể tham khảo bạch truật khô phiến và bạch phục linh. Mỗi vị có tính chất, cách lựa chọn riêng; các liên kết này phục vụ tra cứu, không phải một toa phối hợp.

Lưu ý an toàn khi dùng sâm bổ béo

• Thai phụ: dữ liệu an toàn cho thai kỳ chưa được xác lập trong các tài liệu nghiên cứu đã xem; không tự dùng với mục đích dưỡng thai hoặc tăng cân.
• Mẹ cho con bú: có kinh nghiệm lợi sữa nhưng chưa có dữ liệu đủ về hoạt chất qua sữa và an toàn cho trẻ; cần lựa chọn theo từng trường hợp.
• Người bệnh gan, thận: kết quả bảo vệ tế bào gan trong phòng thí nghiệm không chứng minh mọi dạng chế phẩm đều an toàn với gan; cần báo bệnh nền và thuốc đang uống.
• Người dùng thuốc điều trị đái tháo đường: chưa xác lập tương tác lâm sàng. Vì đã có hướng nghiên cứu trên enzym chuyển hóa carbohydrate, cần báo bác sĩ trước khi dùng, không tự giảm thuốc điều trị.
• Người đang tiêu chảy hoặc mất nước: cần thận trọng khi cân nhắc một vị có ghi nhận nhuận tràng, lợi tiểu.
• Người có tiền sử dị ứng: ngừng dùng khi nổi mẩn hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường; khó thở, sưng môi lưỡi cần được cấp cứu.

Hiện chưa có danh mục tương tác thuốc đầy đủ cho dược liệu này. Uống cách thuốc khác vài giờ không bảo đảm loại bỏ mọi tương tác. Dừng sử dụng và trao đổi với người phụ trách điều trị nếu đau bụng, tiêu lỏng, buồn nôn hoặc khó chịu xuất hiện sau khi dùng.

Bảo quản và kiểm tra chất lượng

Để rễ khô trong bao bì kín, nơi khô thoáng, tránh ánh nắng trực tiếp và nguồn ẩm. Lấy bằng dụng cụ khô; chia lượng vừa dùng nếu thường xuyên mở túi. Không cất dược liệu cạnh hóa chất hoặc thực phẩm có mùi mạnh.

Loại bỏ khi có mốc, mùi chua, mùi hóa chất bất thường, mọt nhiều hoặc rễ bị ẩm dính. Không rửa rồi phơi lại để tiếp tục sử dụng hàng đã mốc. Hạn sử dụng phải căn cứ nhãn của lô thực tế; không tự ấn định 12 hay 24 tháng chỉ vì sản phẩm đã làm khô.

Mua sâm bổ béo khô tại Búpxanh

Khi lựa chọn sâm bổ béo khô, khách hàng nên xác nhận tên loài, bộ phận rễ, dạng nguyên hoặc thái lát, đã tẩm sao hay chưa và khối lượng cần mua. Nếu sử dụng theo đơn, gửi kèm yêu cầu để được kiểm tra dạng hàng phù hợp.

Giá bán và quy cách đóng gói được xác nhận theo sản phẩm, khối lượng và lô hàng tại thời điểm đặt mua. Bản biên soạn này chưa có dữ liệu giá, trọng lượng túi hoặc ưu đãi đã được xác nhận, nên không niêm yết thay cửa hàng.

Trước khi chốt đơn, đề nghị Búpxanh cung cấp thông tin nhãn, nguồn hàng đang có, hóa đơn và điều kiện giao nhận, đổi trả áp dụng cho đơn cụ thể. Khi nhận hàng, đối chiếu tên sản phẩm, khối lượng và tình trạng bao bì; giữ thông tin đơn mua để thuận tiện phản hồi nếu có sai khác.

Câu hỏi thường gặp

Sâm bổ béo có giúp tăng cân không?

Vị thuốc có kinh nghiệm dùng bồi dưỡng và giúp ăn ngon. Hiệu quả cân nặng còn phụ thuộc nguyên nhân gầy, khẩu phần và bệnh nền; chưa có căn cứ cam kết tăng một số kilôgam cụ thể sau một liệu trình.

Bổ béo trắng và bổ béo đen có dùng thay nhau được không?

Không mặc định thay nhau. Đây là những cây khác nguồn gốc thực vật; bài này lấy bổ béo trắng làm đối tượng tham chiếu.

Có phải sâm bổ béo nào cũng chứa ginsenoside?

Không thể kết luận như vậy từ chữ “sâm”. Các nghiên cứu được dẫn ở đây nổi bật về iridoid glycoside và một số chất phân lập khác; không lấy thành phần của nhân sâm để quảng cáo cho bổ béo.

Người bị tiểu đường có nên dùng không?

Phép thử ức chế enzym chưa tạo thành chỉ định điều trị. Người đang dùng thuốc cần hỏi bác sĩ, cung cấp thông tin sản phẩm và theo dõi theo hướng dẫn điều trị của mình.

Có thể dùng thay nước uống mỗi ngày không?

Không nên tự chuyển vị thuốc có liều tham khảo thành thức uống dùng không giới hạn. Cần xác định mục đích, lượng dùng và thời điểm đánh giá lại.

Túi hàng có phải 1 kg không, giá bao nhiêu?

Khối lượng và giá cần xác nhận với Búpxanh tại thời điểm mua; bài này không tự gán quy cách 1 kg khi chưa được cung cấp.

Có cần ngâm nước vo gạo lại trước khi sắc không?

Cần biết hàng đã được sơ chế như thế nào. Ngâm trong nước vo gạo là một cách chế biến được ghi trong tư liệu, không phải bước mặc định phải lặp lại với mọi sản phẩm đã chế.

Tài liệu tham khảo và rà soát chuyên môn

1. Royal Botanic Gardens, Kew. Plants of the World Online: Gomphandra mollis Merr.; mục đồng nghĩa Gomphandra tonkinensis Gagnep. Tra cứu ngày 16/10/2026.
2. Nguyễn Kỳ Nam. Chuyên mục dược liệu: Bổ béo. Đối chiếu thông tin nhận biết và cách sơ chế qua kết quả lập chỉ mục; chưa truy cập được toàn văn trong lần rà soát này.
3. Tra cứu dược liệu. “Bổ béo”, cập nhật 30/05/2025; trang dẫn nguồn Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam. Dùng để đối chiếu công năng, liều và phân biệt cây cùng tên; chưa đối chiếu bản sách in.
4. Thầy thuốc của bạn. “Bổ béo”. Tư liệu tổng hợp về công dụng, liều 10–20 g và cách dùng rễ 12 g.
5. Chopharco – Công ty cổ phần Dược phẩm Dược liệu Chợ Lớn. “Bổ béo”. Đối chiếu hai bài phối hợp qua phần nội dung được công cụ tìm kiếm lập chỉ mục; chưa truy cập được toàn văn. Công thức được kiểm tra chéo với nguồn [3,4].
6. Tran Huynh QD và cộng sự. Anti-inflammatory and Hepatoprotective Iridoid Glycosides from the Roots of Gomphandra mollis. Journal of Natural Products. 2025;88(2):577–592. DOI: 10.1021/acs.jnatprod.4c01484. PMID: 39947889. Đã xem toàn văn.
7. Phan Thị Diễm Trân và cộng sự. Hợp chất iridoid glycoside từ loài Gomphandra tonkinensis Gagnep. Tạp chí Khoa học Đại học Huế: Khoa học Tự nhiên. 2025;134(1C):125–133. DOI: 10.26459/hueunijns.v134i1C.7758. Đã xem toàn văn.
8. Phan Thị Diễm Trân và cộng sự. Phân lập và đánh giá khả năng chống tiểu đường của các hợp chất từ cao chiết ethyl acetate của loài Bổ béo (Gomphandra tonkinensis). Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế. 2025;29(2). DOI: 10.64302/joshusc.v29n2.1227. Đã xem tóm tắt tại tạp chí.
9. Tran Huynh QD và cộng sự. Anti-inflammatory glycosides from Gomphandra mollis Merr.: Structural elucidation and mechanistic insights. Phytochemistry. 2025;239:114583. Công bố trực tuyến 14/06/2025. DOI: 10.1016/j.phytochem.2025.114583. PMID: 40523578. Đối chiếu tóm tắt và thông tin công bố tại cơ sở dữ liệu của nhóm tác giả.
10. Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp. Kỹ thuật nhân giống cây bổ béo (Gomphandra tonkinensis Gagnep) bằng phương pháp giâm hom tại Vườn quốc gia Cúc Phương. Số 3/2026. Đã xác nhận nhan đề và số xuất bản; không trích số liệu thực nghiệm do chưa xem toàn văn.

“Kiểm duyệt chuyên môn: Trần Văn Bằng – Y sĩ Y học cổ truyền.”

Khi dùng dược liệu theo bệnh trạng, nên tham vấn người có chuyên môn, bác sĩ YHCT/Đông y.